Wiki bir döwrüň nyşany hökmünde - Semalt hünärmenleriniň nukdaýnazary

Semalt hünärmeni Julia Waşnewanyň pikiriçe, Wikipediýa “islendik adam redaktirläp bilýär”, köp mazmuna degişli syýasaty sebäpli özboluşly onlaýn ensiklopediýadyr. Makalalary ýazmak we redaktirlemek baradaky açyk çakylygy geň galdyryjy netijeleri berdi we köpçüligiň göz öňüne getirdi. gelmek, gelmek syýasaty hemmesi söwda bilen baglanyşykly.

Içerki tarapdan, Wikipediýa diňe bir onlaýn ensiklopediýa däl, eýsem býurokratiýa döreden jemgyýetdir. Jemgyýet, meýletin dolandyryjylara ýaramaz mazmuny ýok etmek we wandalizme sezewar bolan adamlary goramak üçin redaksiýa gözegçiligini berýän gowy kesgitlenen gurluş gurluşlaryna eýedir.

Bu çäreler, "her kim redaktirläp biler" syýasatyndan haýsy ýazgylary aýyrmalydygyny kesgitleýär. Şeýle ýazgylaryň sanawy çalt üýtgese-de, "her kim redaktirläp biler" syýasatyndan aýrylan mazmunyň käbirinde Kristina Aguilera baradaky makalalardan başlap, Albert Einşteýn ýaly 82 ýazgy bar. Bu ýazgylar gaýtalanýan wandalizm we şeýle ýazgylara nämeleriň goşulmalydygy baradaky jedeller sebäpli redaktirlemekden goralýar. 82 ýazgydan başga-da, Adolf Gitleriň, Jorj W. Buşuň we Yslamyň mazmuny ýaly 179 ýarym goragly ýazgy bar. Bu ýazgylary azyndan dört günüň dowamynda web sahypasynda hasaba alnan adamlar redaktirläp bilerler.

Aboveokarda göz öňünde tutulan çäreler saýtyň demokratik ýörelgelerine zyýan ýetirýän ýaly bolup biler, emma Wikipediany esaslandyryjy Jimmi Uels goramagyň wagtlaýyn çäre bolup, diňe iňlis dilindäki web sahypasyndaky 1,2 milliondan gowrak ýazgynyň az bölegine täsir edýändigini aýtdy. Jenap Uelsiň pikiriçe, gorag hiliň gözegçiligine gönükdirilendir, ýöne Wikipedi kesgitlemeýär. Wikipediýany kesgitleýän zadyň, meýletinleriň açyk gatnaşmagydygyny aýdýar.

Jenap Uels ilkibaşdan web sahypasyna anyk bir tabşyryk berdi: planeter ýüzündäki islendik adama mugt bilim beriň. Şol bir wagtyň özünde, bitarap nukdaýnazardan maglumatlary hödürlemek talaby ýaly düzgünleri we düzgünleri döretdi. Wikipediýa CNN we Yahoo News ýaly saýtlary ýeňmegi başaransoň, ulgam işleýän ýaly.

Köp adam Wikipediýada 10 million töweregi goşant goşandyr öýdýän bolsa-da, işiň esasy bölegini birnäçe adam ýerine ýetirýär. Saýtdaky dolandyryjylar, esasanam 20 ýaşynda meýletinçiler. Olar biri-biri bilen hemişe aragatnaşyk saklaýarlar we gereksiz ýa-da zyýanly üýtgeşmelere gözegçilik etmek ýüküni paýlaşýarlar. Makalalara girizilen üýtgeşmeleri synlaýan ýöriteleşdirilen programma üpjünçiligi hem bar.

Jenap Uels saýtdaky wandalizmi minimal mesele diýip atlandyrýar. Şeýle-de bolsa, şu ýyl web sahypasyndaky ýalan maglumatlaryň ýaýramagy sebäpli jemgyýet käbir makalalar üçin bölekleýin goragy girizmek kararyna geldi. 4 gün garaşmak möhleti, ýarag satyn alyjylara bellenen döwre meňzeş işlemek üçin niýetlenendir.

Hüjümler ölenden soň, sahypadaky ýarym gorag tertibi islendik adamyň redaktirläp biljekdigine üýtgedilýär. Bill Geýts ýaly käbir ýazgylar ýanwar aýynda birnäçe gün bölekleýin goralsa-da, Prezident Buş baradaky makalalar goralýan tertipde saklanýar.

Tankytçylaryň pikiriçe, käbir ýazgylary goramak "her kim redaktirläp biler" syýasatyny ýaňsa alýar. Tehnologiýa ýazyjysy we Wikipediýany tankytlaýan Nikolas Karr bu sahypanyň redaksiýa gurluşyna meňzeýändigini aýtdy. Höwesjeňler goşunynyň az gözegçilik bilen uly eser döredip biljekdigini aýtmak Wikipediýanyň nämäni aňladýandygyny Karr aýdýar.

Emma jenap Uels, web sahypasynda süzgüçler barlygy sebäpli beýle tankytlaryň esassyzdygyny aýtdy. Mundan başga-da, Wikipediýany goldaýanlar wandallaryň köpüsiniň yza çekilmegi üçin köp wagt gerek däldigini aýdýarlar.

Aslynda, Wikipediýa barada çekişmeleriň köpüsi köplenç onuň takyklygyna gönükdirilýär. Geçen ýyl “Tebigat” journalurnalynda çap edilen makalada Wikipediýadaky ýalňyşlyklaryň “Ensiklopediýa Britannika” bilen deňeşdirilende birneme ýokarydygy öňe sürüldi. Britaniýanyň işgärleri bu argumenti berk ret etdiler.

Tankytlara garamazdan, Wikipediýa saýtdaky mazmunyň takyklygynyň organiki taýdan ösýändigini aýdýar. Wikipediýanyň meýletinçisi Ueýn Saewikiň pikiriçe, ilki bilen hemme zat samsyklar tarapyndan rehimsiz redaktirlenýär. Makalanyň ulalmagy we sitatalaryň toplanmagy bilen mazmun has takyk bolýar.

Wikipediýa meýletinçileri, saýta ilkinji gezek goşant goşanlarynda özlerini azat edendiklerini aýdýarlar. Aýdym-saz hünäri boýunça kollejiň uçurymy Katlin Walş Wikipediýa üçin ýazanyňyzda tutuş dünýä mazmuna üns berýändigini aýdýar.

Köpler üçin näbelli Wikipediýa, web esasly kärhanalaryň köpüsi ýaly tötänleýin başlandy. Jenap Uels, sahypanyň aňyrsynda duran adam, Nupedia.com ady bilen tanalýan internet esasly ensiklopediýany açmak isleýän bir söwdagärdi. Birnäçe goşant goşandan soň, jenap Uels çalt ösýän tarapda Wikipediýa başlady.

Formal ýyllarynda jenap Uels çykdajylary jübüsinden töledi. Häzirki wagtda Wikipediýany goldaýan kommersiýa däl Wikimedia gaznasy haýyr-sahawat işlerini alyp barýar.

Häzirki wagtda jenap Uels 4 tölegli işgäriň kömegi bilen Wikipediýany dolandyrýar. Wikipediýanyň başlangyjy bolan wiki sahypasyny redaktirlemek tehnologiýasynyň güýjüne ynanýar. 2004-nji ýylda adamlara gyzyklanma jemgyýetine esaslanýan saýtlary gurmaga mümkinçilik berýän “Wikia” -ny açdy. Mysal üçin, Wiki 24 "24." teleýaýlymy üçin resmi däl ensiklopediýa.

Indi Wikipediýa web potensialynyň nyşanyna öwrüldi. Bilim döretmegiň geljegi barada köp zat aýdylýar. Açyk çeşme programmalar gaznasynyň prezidenti Mitçel Kaporyň pikiriçe, geljekde adamlar gahrymançylyga we hyzmatdaşlyga has az bagly bolar.